Thứ tư, ngày 25 tháng 11 năm 2020
CHỌN NGÔN NGỮ:
Văn hóa tộc người châu Phi
Ngày đăng: 11/09/2014


LỜI GIỚI THIỆU

Bộ sách “Văn hóa tộc người” là cố gắng trong nhiều năm của nhóm biên dịch. Khi tiếp cận một khối tư liệu khổng lồ, chúng tôi rất tâm đắc về khái niệm văn hóa nhóm, văn hóa tộc người bởi đây có thể là lời giải đáp về nhóm văn hóa mà các tiêu chí và định nghĩa nhằm phân loại những nhóm tộc người riêng biệt là điều lâu nay các nhà khoa học xã hội có phần lúng túng và chưa tìm ra câu trả lời thỏa đáng.

Nguyên nhân thứ nhất của vấn đề này xuất phát từ sự biến đổi sâu sắc toàn cảnh văn hóa thế giới. Biến đổi về chính trị, kinh tế, văn hóa trong bối cảnh hiện nay khiến thế giới biến động và phức tạp hơn bao giờ hết trong lịch sử nhân loại. Sự phân tán các nhóm văn hóa tới các vùng trên thế giới đem lại sự đa dạng lớn về hình thức: Trong các quốc gia Đông Phi, những người thuộc 12 nhóm dân tộc khác nhau đã tới cư trú, hình thành nên các đô thị mới; Mỹ và Bắc Mỹ là nơi số lượng người châu Á, châu Mỹ Latinh có nguồn gốc châu Âu tới nhập cư nhiều nhất; còn ở châu Âu, những người lao động có nguồn gốc Trung Đông và Bắc Phi xuất hiện ngày càng nhiều. Gắn với sự di dân này là sự phân tán, phân chia những nhóm văn hóa đã có thời thống nhất, riêng biệt thành hai hoặc nhiều nhóm có quan hệ hoàn toàn khác biệt, lối sống của các nhím này đã phải thay đổi cho phù hợp với vùng đất mới mà nhóm tới định cư. Ngoài ra, trong hoàn cảnh phục hồi chủ nghĩa dân tộc, các phong trào đấu tranh đòi hỏi tự do chính trị, toàn vẹn lãnh thổ trên cơ sở đoàn kết dân tộc và các yêu sách cơ bản của dân tộc sối với đất nước cũng ngày càng phát triển, là cơ sở để bảo lưu các yếu tố văn hóa truyền thống của các nhóm tộc người.

Nguyên nhân thứ hai xuất phát từ chỗ, thế giới đang tồn tại các kiểu mẫu về văn hóa vô cùng đa dạng: văn hóa vùng, nhóm dân tộc, nhóm bản địa, nhóm tôn giáo, nhóm dân nhập cư không bị đồng hóa. Như vậy, không có một tiêu chí riêng hoặc mốc cụ thể nào về văn hóa có thể phân biệt một cách thích đáng hàng trăm nhóm văn hóa tộc người cho phù hợp với kiểu mẫu chung này.

Nguyên nhân thứ ba, một nền văn hóa đặc trưng một thời đã được xác định đều có thể thay đổi theo thời gian. Do đó, mốc có thể xác định nền văn hóa ở một vùng hoặc một thời gian của nhóm tộc người không thể đại diện cho văn hóa ở từng nơi khác nhau trong những thời gian khác nhau. Điều này dẫn tới khái niệm văn hóa tộc người đã mở ra một cách thức mới hợp lý hơn khi nghiên cứu về văn hóa tộc người.

Văn hóa nhóm hay văn hóa tộc người chủ yếu dựa trên mấy tiêu chí: Nhân tố thứ nhất – hạt nhân liên kết nhóm chủ yếu là tộc người. Nhân tố thứ hai là môi trường gắn với phong cách sống trong quá trình phát triển lịch sử. Nhân tố thứ ba là tôn giáo, tín ngưỡng.

Nhìn chung, văn hóa tộc người được trình bày chủ yếu theo các đề mục:

- Tên các tộc người phản ánh văn hóa hoặc tên nhóm văn hóa.

- Các tên khác của nhóm tộc người đó.

- Môi trường vật chất, lịch sử dân số và số dân, ngôn ngữ.

- Lịch sử văn hóa của nhóm tộc người trong mối quan hệ với các nhóm khác.

- Kiểu cư trú, thiết kế nhà và vật liệu.

- Phân công lao động, cách thức sinh kế, trao đổi sản phẩm, luật lệ và quyền sở hữu, sử dụng đất.

- Tính huyết thống, thị tộc, quan hệ họ hàng.

- Hôn nhân và đơn gia gia đình cơ bản. Luật lệ thành văn và bất thành văn trong việc xã hội hóa và giáo dục.

- Các tổ chức chính trị, xã hội, cơ chế kiểm soát xã hội và cách thức giải quyết mâu thuẫn.

- Tôn giáo, tín ngưỡng, đức tin và hiệu quả tôn giáo. Các nghi lễ.

- Nghệ thuật, các đặc trưng của hoạt động nghệ thuật.

- Y học truyền thống, ảnh hưởng của y học khoa học.

Sau một thời gian đọc tư liệu và cân nhắc, câu châm ngôn “Không gì thuộc về con người lại xa lạ đối với tôi” đã được nhóm biên dịch lấy làm kim chỉ nam. Vì thế, tiêu chí tuyển chọn của chúng tôi trước hết là các nhóm tộc người không mấy quen thuộc với bạn đọc Việt Nam bởi cho tới nay chưa có nhiều tư liệu phản ánh về chúng. Do đó, trong bộ sách này, những tộc người quen thuộc với độc giả Việt Nam, chẳng hạn tộc Hán, tộc Mãn Thanh của Trung Quốc hay các tộc người tiêu biểu trong văn hóa Việt Nam sẽ không được nhóm biên dịch giới thiệu do đã có nhiều tư liệu khác phong phú và được khảo sát kỹ càng hơn. Một số nhóm tộc người di cư được chúng tôi xếp vào vùng văn hóa khởi nguyên, không xếp vào vùng đất mới mà các nhóm đó di cư đến (chẳng hạn nhóm người Âu ở Mỹ xếp vào vào văn hóa tộc người châu Âu, nhóm người Đông Á ở Canada và Mỹ xếp vào văn hóa tộc người châu Á nhằm làm sáng rõ hơn sự biến đổi và bảo lưu các đặc trưng văn hóa nhóm.

Bộ sách “Văn hóa tộc người” gồm 5 tập:

- Văn hóa hóa tộc người châu Á

- Văn hóa hóa tộc người châu Âu

- Văn hóa hóa tộc người châu Phi

- Văn hóa hóa tộc người châu Mỹ

- Văn hóa hóa tộc người châu Đại Dương

Với gần 200 nhóm tộc người được trình bày, hy vọng bạn đọc sẽ có cơ hội thâm nhập vào thế giới tâm linh huyền bí, quan sát chiêm nghiệm đời sống sinh hoạt muôn màu muôn vẻ thông qua các phong tục kỳ lạ, độc đáo, tìm hiểu và khám phá những bí ẩn của văn hóa nhân loại.