Thứ sáu, ngày 21 tháng 01 năm 2022
CHỌN NGÔN NGỮ:
Cập nhật tình hình dịch bệnh Covid-19 ở Trung Đông và Bắc Phi
Ngày đăng: 04/12/2021

Phương Trần, Lan Anh, Thùy Vân (IAMES)

Sau nhiều tháng tương đối yên tĩnh, Covid-19 một lần nữa tràn qua nhiều nước Trung Đông và Bắc Phi (MENA). Đây là thách thức lớn đối với các quốc gia có tỷ lệ tiêm chủng thấp và hệ thống chăm sóc sức khỏe vốn đã lạc hậu ngay cả trước khi xảy ra đại dịch.

Tháng 7 năm 2021, Tổ chức Y tế Thế giới WHO cảnh báo, các ca nhiễm đang tăng trên toàn khu vực MENA, với biến thể Delta lây lan nhanh chóng và trong bối cảnh chuẩn bị đến lễ Eid al-Adha của người Hồi giáo (năm 2021 diễn ra từ ngày 19 đến 23/7). Theo đúng truyền thống, ngày lễ này sẽ gồm nhiều cuộc tụ họp quy mô lớn nên có thể sẽ là cơ hội để lan truyền virus.

Tính đến ngày 25/11/2021, top 10 quốc gia có ca nhiễm lớn nhất ở MENA gồm: Iran (5,8 triệu ca/ ổng dân số 41,4 triệu người), Iraq (2 triệu ca/41,4 triệu), Morocco (944 nghìn ca/37,4 triệu), Jorrdan (851 nghìn ca/10,3 triệu), UAE (739 nghìn ca/10 triệu), Tunisia (711 nghìn ca/11,9 triệu), Lebanon (637 nghìn ca/6,7 triệu), Saudi Arabia (548 nghìn ca/35,5 triệu), Kuwait (412 nghìn ca/4,3 triệu), Libya (353 nghìn ca/6,9 triệu) (MEED, 2021)1. Các nước có ca nhiễm tăng nhanh gồm Libya, Morocco, Lebanon, Iran; các quốc gia này cũng là nơi có số ca tử vong do Covid-19 đạt mức cao hàng ngày là 665 ca. Với Tunisia và Algeria, con số mắc Covid-19 đã giảm nhưng lại gây hậu quả nghiêm trọng.


Bảng 1. Mười nước MENA có tỷ lệ tiêm chủng lớn nhất xếp theo thứ tự giảm dần

UAE (89,3%)

Saudi Arabia (47,6%)

Bahrain (74,2%)

Morocco (39,4%)

Qatar (73,5%)

Oman (29,7%)

Israel (68,6%)

Jordan (29,2%)

Thổ Nhĩ Kỳ (50,9%)

Kuwait (28,2%)


Ở khu vực này, chỉ trừ Israel và một số quốc gia vùng Vịnh, còn lại tỷ lệ tiêm chủng thấp. 5 quốc gia có tỷ lệ tiêm chủng thấp nhất, xếp theo thứ tự dưới lên, gồm Yemen (0,5% dân số), Syria (1%), Iraq (2,7%), Ai Cập (3,2%), Algeria (4,8%) (Annie Slemrod, 2021)2. Lý do bao gồm: các quốc gia tham gia chương trình COVAX do Liên Hợp Quốc hậu thuẫn gặp phải tình trạng giao hàng chậm, dân chúng hoài nghi về tác dụng phụ của vắc xin, đại dịch khiến kinh tế suy sụp và các nước nghèo không đủ kinh phí mua vacxin.

Yemen phải chịu ít nhất hai làn sóng Covid-19 nghiêm trọng, với hệ thống chăm sóc sức khỏe đã bị tàn phá bởi sáu năm chiến tranh. Nếu công bố, số ca nhiễm và tử vong ở cả phía bắc do phiến quân Houthi kiểm soát (bao gồm cả thủ đô Sana'a) và miền nam do chính phủ quốc tế công nhận tương đối thấp. Nhưng các báo cáo gần đây cho biết, Houthis đã giữ bí mật số ca nhiễm thực tế, bởi lo ngại việc công bố thông tin này sẽ gây xáo trộn). Khi được COVAX cung ứng 360.000 liều Covishield do Ấn Độ sản xuất (được AstraZeneca cấp phép) vào tháng 3 năm 2021, Houthis chỉ cho phép 1.000 liều vào phần lãnh thổ Yemen mà họ kiểm soát. Tình hình Yemen trầm trọng bởi tỷ lệ tiêm thấp nhất MENA, các cơ sở điều trị đã chật kín, cộng đồng địa phương nghi ngờ các trung tâm cách ly và điều hành của Houthis trong chăm sóc và bảo vệ người bệnh. Vacxin cũng bị nghi ngờ vì tác dụng phụ, dẫn đến người dân trì hoãn tiêm, do đó tỷ lệ tiêm chủng rất thấp. Ở phía nam, Aden được cho là một trong những thành phố có tỷ lệ lây nhiễm cao nhất thế giới (nhất là từ sau lễ Eid al-Adha). Hơn nữa, biến thể Delta lây lan nhanh, tình trạng thiếu các phòng hồi sức tích cực ICU khiến Yemen càng kiệt quệ trong cơn bão Covid -19 (Annie Slemrod, 2021)3.

Syria đang quá tải khi một làn sóng Covid-19 mới lan rộng khắp đất nước. Các phòng cấp cứu tại các bệnh viện chuyên điều trị Covid-19 đã đạt tới 93% công suất. Thêm vào đó là tình trạng thiếu trầm trọng: các cơ sở cách ly, các phòng chăm sóc tích cực ICU, nhân viên y tế, nguồn cung cấp oxy, bộ dụng cụ xét nghiệm, vacxin (Julia Kim, 2021)4 … Phía tây bắc Syria hiện đang trải qua làn sóng lây nhiễm Covid-19 thứ hai, sau làn sóng ban đầu vào tháng 11/2020 do lây lan nhanh chóng bởi biến thể Delta (98% các trường hợp mới được phát hiện là do chủng này). Virus cũng đang lây nhiễm nhanh chóng trong các trại tị nạn có cơ sở vật chất thiếu thốn, đặc biệt khi mùa đông đến (OCHA, 2021)5.

Hệ thống chăm sóc sức khỏe công cộng của Iraq lạc hậu, cơ sở hạ tầng đổ nát, thiếu hụt vật tư y tế kinh niên, thiếu nhân viên y tế, niềm tin với hệ thống chăm sóc sức khoẻ giảm sút nghiêm trọng (nhất là từ sau hai vụ hỏa hoạn nghiêm trọng gây chế người tại Bệnh viện và cơ sở cách lý Covid-19). Iraq đã nhận được 2,9 triệu liều vắc-xin, bao gồm 1,1 triệu liều AstraZeneca và 500.000 liều Pfizer thông qua COVAX; thêm 550.000 liều Pfizer từ các quốc gia hoặc thỏa thuận khác; 750.000 liều Sinopharm (Annie Slemrod, 2021)6. Các chiến dịch tiêm chủng chủ yếu diễn ra ở các thành phố và bệnh viện lớn, dấy lên một số lo ngại về việc tụ tập đông người và khả năng lây nhiễm tại chính các trung tâm này. Số ca nhiễm do biến thể Delta tăng nhanh sau Muharram - tháng có ý nghĩa đặc biệt đối với người Hồi giáo Shia, năm 2021 bắt đầu vào ngày 10/8. Trong giai đoạn này, khách du lịch từ Iran và Pakistan đổ xô đến Iraq, tạo thành một cuộc hành hương khổng lồ hàng triệu người đến thành phố Karbala phía nam, và rất nhiều các cuộc tụ họp ở nhiều địa phương khác trong nước. Số ca lây nhiễm trong cộng đồng người tị nạn cũng tăng vọt. Các quốc gia viện trợ đang cố gắng tiêm chủng cho hơn 248.000 người tị nạn và người xin tị nạn; hơn 1,3 triệu người di tản trong nước ở Iraq. Tuy nhiên, tỷ lệ từ chối vac xin rất cao (vì nghi ngờ hiệu quả của vacxin). Sự lây nhiễm bên trong các trại tị nạn được coi là “quả bom hẹn giờ” bởi mọi người phải dùng chung bếp, dụng cụ nấu ăn, thực phẩm và phòng tắm.

Tổ chức Chữ thập đỏ và Trăng lưỡi liềm đỏ quốc tế (IFRC) cảnh báo, bất bình đẳng về vacxin đe dọa nghiêm trọng tới khu vực MENA vẫn luôn tiềm ẩn những vấn đề nóng của thế giới. Nhiều quốc gia MENA đang phải đương đầu với xung đột, thiên tai, thiếu nước, di cư, thậm chí cả các đợt bùng phát loại dịch bệnh khác. Những lý do này khiến cho dân cư MENA dễ bị tổn thương hơn trước những tác động tàn phá của Covid-19./.


Chú thích:

[1] MEED, Oct. 2021, Latest on the region's Covid-19 recovery, Middle East Business Intelligence, https://www.meed.com/latest-news-on-the-pandemics-economic-impact, date assessed 1st Nov, 2021

2 Annie Slemrod (Edited), 2021, As Delta Spreads – Covid-19 Middle East Snapshot, https://www.thenewhumanitarian.org/news/2021/8/18/soaring-cases-and-little-vaccination-a-covid-19-middle-east-snapshot, date assessed 1st Nov, 2021

3 Annie Slemrod (Edited), As Delta Spreads – Covid-19 Middle East Snapshot, https://www.thenewhumanitarian.org/news/2021/8/18/soaring-cases-and-little-vaccination-a-covid-19-middle-east-snapshot, date assessed 1st Nov, 2021

4 Julia Kim, 2021, Covid-19 in Syria: Idlib faces wave of Delta variant infections, Sep. 2021, https://www.france24.com/en/tv-shows/middle-east-matters/20210915-covid-19-in-syria-idlib-faces-wave-of-delta-variant-infections, date assessed 1st Nov, 2021

5 OCHA, 2021, Second wave of COVID-19 surging in Northwest Syria, The United Nations Office for the Coordination of Humanitarian Affairs, https://reliefweb.int/report/syrian-arab-republic/second-wave-covid-19-surging-northwest-syria, date assessed 1st Nov, 2021

6 Annie Slemrod (Edited), 2021, As Delta Spreads – Covid-19 Middle East Snapshot, https://www.thenewhumanitarian.org/news/2021/8/18/soaring-cases-and-little-vaccination-a-covid-19-middle-east-snapshot, date assessed 1st Nov, 2021

Tài liệu tham khảo

1.         MEED, Oct. 2021, Latest on the region's Covid-19 recovery, Middle East Business Intelligence, https://www.meed.com/latest-news-on-the-pandemics-economic-impact, date assessed 1st Nov, 2021

2.         Annie Slemrod (Edited), As Delta Spreads – Covid-19 Middle East Snapshot, https://www.thenewhumanitarian.org/news/2021/8/18/soaring-cases-and-little-vaccination-a-covid-19-middle-east-snapshot, date assessed 1st Nov, 2021

3.         Julia Kim, 2021, Covid-19 in Syria: Idlib faces wave of Delta variant infections, Sep. 2021, https://www.france24.com/en/tv-shows/middle-east-matters/20210915-covid-19-in-syria-idlib-faces-wave-of-delta-variant-infections, date assessed 1st Nov, 2021

4.        OCHA, 2021, Second wave of Covid-19 surging in Northwest Syria, The United Nations Office for the Coordination of Humanitarian Affairs, https://reliefweb.int/report/syrian-arab-republic/second-wave-covid-19-surging-northwest-syria, date assessed 1st Nov, 2021


Nguồn: Tạp chí Nghiên cứu Châu Phi và Trung Đông số 10(194) tháng 10 năm 2021