Thứ hai, ngày 17 tháng 12 năm 2018
CHỌN NGÔN NGỮ:
Nhà nước Hồi giáo - sự biến tướng của chủ nghĩa khủng bố (Phần 2)
Ngày đăng: 12/01/2015

Th.S Nghiêm Tuấn Hùng

Viện Kinh tế và Chính trị Thế giới



Phương Tây ngày càng lúng túng trong cuộc chiến chống IS


3. Những tính toán của Mỹ trong cuộc chiến chống IS

Những vụ chiếm đất, hành quyết tập thể, giết con tin phương Tây với tiêu đề “thông điệp bằng máu” đã gióng lên hồi chuông cảnh báo về sự tàn bạo và cực đoan của lực lượng IS không chỉ với Iraq, Trung Đông mà còn đối với toàn thế giới. Cộng đồng quốc tế đã chứng kiến những hành động man rợ tưởng như đã chấm dứt trong lịch sử loài người từ hàng trăm năm trước, do vậy một làn sóng căm phẫn đã được tạo ra.

Nguy cơ hiện hữu từ IS đã khiến các nước phương Tây đứng ngồi không yên. Những tuyên bố của các nhà lãnh đạo, chính trị gia và truyền thông thế giới cho thấy sự lo ngại cũng như quyết tâm phải tiêu diệt lực lượng này. Trong bài phát biểu tại Liên hợp quốc, Tổng thống Mỹ Obama đã ví IS như một khối ung thư của chủ nghĩa cực đoan bạo lực, sẵn sàng tiêu diệt và thảm sát người dân vô tội nên không đáng được tồn tại trong thế kỷ XXI này12. Nhưng chính quyền Obama phải giải quyết một bài toán khó. IS là lực lượng đối lập với al-Assad, nhưng chắc chắn Mỹ cũng không muốn chứng kiến việc IS lật đổ al-Assad để lên nắm quyền. Người ta thường cho rằng kẻ thù của kẻ thù là bạn của mình, nhưng trong trường hợp này, điều đó là không đúng. Như vậy, việc quay trở lại Trung Đông của Mỹ gần như là điều bắt buộc. Mỗi khi Mỹ muốn xoay trục về Đông Á, tình hình Trung Đông lại trở nên phức tạp hơn. Thực tế, Mỹ không bao giờ rút khỏi Trung Đông, nơi gắn chặt với lợi ích chiến lược của Mỹ. Mỹ có nhiều sự lựa chọn, và lựa chọn đầu tiên là không kích Iraq và cả Syria. Tuy nhiên, hiệu quả của những đợt không kích này là hạn chế. Bên cạnh đó, Mỹ cũng không muốn sử dụng bộ binh.

Mỹ đang ở vào một thế lưỡng nan thực sự. Trước tình hình hiện nay, có lẽ Obama khó có thể thực hiện được mong muốn rút chân khỏi các bãi lầy Trung Đông. Không phải là không có sức ép trong nội bộ nước Mỹ kêu gọi Obama đưa quân lại Trung Đông để tiêu diệt IS trước khi tổ chức này có hành vi đe dọa an ninh nước Mỹ. Chiến lược rút chân khỏi Trung Đông để tập trung cho châu Á-Thái Bình Dương trong thời gian tới sẽ bị ảnh hưởng, Obama sẽ phải điều chỉnh là chiến lược Trung Đông sao cho phù hợp với tình hình thực tế. Ở Syria, Mỹ đang khó xử khi muốn tiêu diệt IS nhưng không muốn đảo lộn thế cân bằng giữa chế độ al-Assad và lực lượng nổi dậy. Đó là chưa kể những lực lượng thánh chiến khác còn hoạt động và không thể bị tiêu diệt tận gốc. Ở Iraq, những cuộc không kích của Mỹ chỉ có thể ngăn chặn bước tiến của IS. Sự khác biệt trong quan điểm của các quốc gia trong khu vực sẽ là thách thức không nhỏ với khả năng tập hợp lực lượng của Mỹ. Về khả năng đưa bộ binh trở lại, Obama không hề mong muốn thực hiện điều này vì Mỹ không muốn sa lầy một lần nữa.

Đối với Mỹ, trong khi vừa phải chơi trò hai mặt, ngoài những cách thức trên, dường như Mỹ cũng chưa có phương tiện hay cách thức gì mới trong cuộc chiến chống khủng bố nên khó có thể tạo ra hiệu quả. Liên minh của Mỹ luôn muốn ỷ lại nước Mỹ. Ngoài ra, Mỹ cũng không giải quyết được những mâu thuẫn và xung đột về ý thức hệ. Chính sách Trung Đông của ông Obama ngay từ thời đầu đã muốn các nước đồng minh phải chia sẻ gánh nặng trách nhiệm cùng với Mỹ. Theo kế hoạch, Mỹ sẽ rút toàn bộ quân đội ra khỏi Afghanistan và Iraq, đồng thời thay đổi chiến lược chống khủng bố bằng cách giảm dần sự can thiệp trực tiếp vào các địa bàn, chia sẻ trách nhiệm với các đồng minh và các nước có liên quan, buộc các nước đồng minh của Mỹ phải để ý hơn và thể hiện trách nhiệm cao hơn trong cuộc chiến này.

Sự trợ giúp của phương Tây sẽ tập trung dành cho các lực lượng chống IS ở Iraq. Phần lớn chỉ huy, lực lượng nòng cốt của IS là người Iraq, trong đó một bộ phận không nhỏ là những thành viên của đảng Baath, là sĩ quan dưới thời Saddam Hussein. IS lấy Iraq làm căn cứ nên các lực lượng ở Iraq phải hợp tác với nhau. Trong lòng xã hội Iraq hiện nay có bốn lực lượng, bao gồm cộng đồng người Shiite, cộng đồng người Sunni, cộng đồng người Kurd và các nhóm khác. Đặc biệt phải tính đến cộng đồng người Kurd. Khu vực Kurdistan có lực lượng quân đội mạnh, hậu phương vững và an ninh tốt. Để tiêu diệt IS, cộng đồng người Kurd sẽ đóng vai trò quan trọng. Vì thế, có lẽ phương án khả dĩ hơn là Mỹ cùng các nước đồng minh trợ giúp cho chính phủ Iraq và lực lượng người Kurd về thông tin tình báo và thiết bị quân sự. Thủ tướng Anh David Cameron tuyên bố rằng nước Anh sẽ sử dụng mọi biện pháp và lực lượng cần thiết để tiêu diệt IS13. Bất chấp sự phản đối từ dư luận trong nước, Đức đã tuyên bố sẽ trợ giúp vũ trang cho Iraq và lực lượng người Kurd14. Chỉ khi nào một nhà nước Iraq đoàn kết được xây dựng, dung hòa và đại diện cho lợi ích của các nhóm lực lượng trên thì cuộc chiến chống lại IS mới có hiệu quả. Đây là thách thức dành cho tân thủ tướng al-Abadi của Iraq.

4. Thay cho lời kết

Khi các quốc gia Trung Đông tồn tại dưới chế độ độc tài, người dân phải chấp nhận đủ cảnh bất công nhưng không đủ năng lực để phản kháng. Khi chính quyền độc tài yếu đi, người dân chắc chắn sẽ nổi dậy. Ba nước đang trong cảnh nội chiến là Iraq, Syria và Lybia, còn những nước khác đã, đang phải trải qua thời kỳ tương tự, chẳng hạn như Lebanon, Yemen, v.v. Đây là một nguyên nhân bên cạnh chính sách sai lầm của Mỹ và phương Tây, dẫn đến những cuộc xung đột, khủng hoảng và tạo điều kiện cho sự biến tướng của chủ nghĩa khủng bố, trong đó có IS.

Mỹ can dự trở lại Trung Đông chỉ là hành động mang tính chất chữa cháy tạm thời, không thể mang lại hiệu quả lâu dài. Sự tham gia, can dự của Mỹ hay bất kỳ cường quốc nào khác cũng chỉ có giới hạn. Có thể, Mỹ sẽ “ngắt được phần ngọn”, tức là tiêu diệt được những đám phiến quân tàn bạo như IS nhưng không thể giải quyết hết mầm mống bạo loạn từ bên trong các nước Trung Đông, không thể loại bỏ mầm mống của chủ nghĩa cực đoan. Cuộc khủng hoảng của người Arab phải do người Arab tự giải quyết phần gốc. Các nước Arab phải tự tìm cho mình hướng đi và các chính sách phù hợp hướng tới xóa bỏ dần các nguyên nhân gây ra bạo lực và chủ nghĩa cực đoan. Chỉ khi đó chủ nghĩa cực đoan và bạo lực mới có thể bị đẩy lùi.

Chú thích:

[1] Edith M. Lederer (2013), UN Chief Says Over 100,000 People Killed in Syria, Associated Press, http://bigstory.ap.org.

2 UNHCR (2013), Stories form Syrian Refugees: Discovering the Human Faces of a Tragedy, http://data.unhcr.org

3 Bilan Y. Saab (2013), Why Lebanon’s Najib Mikati Resign: Hezbollah Make It Move, Foreign Affairs, http://www.foreignaffairs.com.

4 Mark Mazzetti (2013), Interpol ask nations to help trach terror suspects freed in prison breaks, New York Times, http://www.nytimes.com.

5 Al-Qaeda in the Arabian Peninsula

6 Ngay khi mới lên nhậm chức, Barack Obama đã kêu gọi mở ra một thời kỳ mới, thực hiện đối thoại với người Hồi giáo. Thông điệp của Obama được đưa ra trong một bài phát biểu tại Đại học Cairo vào ngày 4/6/2009. Xem thêm tại địa chỉ http://www.whitehouse.gov

7 The Economist (2014), The many names of ISIS (also known as IS, ISIL, SIC and Da’ish), The Economist, http://www.economist.com.

8 Ben Wolfgang & Maggie Ybarra (2014), Hagel’s ominous terror warning: ‘Beyond anything we’ve seen’, The Washington Times, truy cập tại địa chỉ http://www.washingtontimes.com.

9 Stephen Erlanger (2014), Europre tries to stop flow of citizens joining jihad, The New York Times, http://www.nytimes.com.

10 CBS DC (2014), Hagel confirms more than 100 Americans fighting for ISIS in Iraq, Syria, CBS News, http://washington.cbslocal.com.

11 Madeline Grant (2014), 16% of French citizens support IS, Poll finds, Newsweek Megazine, http://www.newsweek.com.

12 Carol E. Lee & Jay Solomon (2014), Obama addresses Islamic State threat in United Nations speech, The Wall Street Journal, truy cập tại địa chỉ http://online.wsj.com.

13 BBC (2014), David Cameron outlines new anti-terror measures to MPs, http://www.bbc.com.

14 Der Spiegel (2014), Islamic influx: Several radicalized ex-German soldiers in Iraq, truy cập tại địa chỉ http://www.spiegel.de.

 

Nguồn: Tạp chí Nghiên cứu Châu Phi và Trung Đông, số 10/2014